1996 – Πόλεμος για τις βραχονησίδες;
Τις τελευταίες μέρες του Γενάρη 1996 και ιδιαίτερα το βράδυ της 30
προς 31 του μήνα, η Ελλάδα και η Τουρκία έφτασαν πιο κοντά στον πόλεμο
από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά το 1974. Γύρω από τις βραχονησίδες Ίμια
αλλά και σε ολόκληρο το Αιγαίο δύο υπερσύγχρονες πολεμικές μηχανές
βρέθηκαν στα πρόθυρα της μεγαλύτερης αεροναυμαχίας στην πολυτάραχη
ιστορία αυτού του πελάγους.
Στις 25 Γενάρη του 1996, ο τότε δήμαρχος της Καλύμνου, συνοδεία του Αργύρη Ντινόπουλου, τότε δημοσιογράφου και μετέπειτα βουλευτή της ΝΔ, πήγε και κάρφωσε την ελληνική σημαία στα Ίμια, μια ξερή ακατοίκητη βραχονησίδα λίγων στρεμμάτων.
Το ζήτημα της «εθνικότητας» των Ιμίων είχε ανοίξει τον Δεκέμβρη του προηγούμενου χρόνου όταν η Τουρκία αρνήθηκε τη συνδρομή ελληνικών σκαφών για την αποκόλληση ενός τουρκικού φορτηγού πλοίου που είχε προσαράξει εκεί ισχυριζόμενη ότι οι νήσοι «Καρντάκ» (Ίμια) ήταν δικό της έδαφος. Τυπικά, το διεθνές έγγραφο που ορίζει την εθνικότητα της βραχονησίδας έχει την υπογραφή του Μουσολίνι αφού τα Ίμια ορίστηκαν ως τμήμα της Δωδεκανήσου όταν η Ιταλία τα πήρε από την Τουρκία για να καταλήξουν αργότερα στην Ελλάδα.
Λίγες μέρες μετά την τοποθέτηση της ελληνικής σημαίας, δυο Τούρκοι δημοσιογράφοι ύψωσαν στη θέση της την τουρκική. Ακολούθησε αποβίβαση βατραχανθρώπων που κατέβασαν την τουρκική και ύψωσαν την ελληνική. Στη συνέχεια δόθηκε εντολή στον ελληνικό στόλο να αποπλεύσει από το ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Όλες οι μονάδες του στρατού μπήκαν σε πολεμική ετοιμότητα.
Όλος αυτός ο παραλογισμός οδήγησε στο να παραταχθούν αντιμέτωπα ελληνικά και τουρκικά πολεμικά καράβια. Η απειλή της πολεμικής σύρραξης ήταν μια ανάσα από το να γίνει πραγματικότητα. Σύμφωνα με την Ελευθεροτυπία είχαν πέσει και προειδοποιητικές βολές από το πολεμικό Παναγόπουλος. Στα πλαίσια όλης αυτής της κλιμάκωσης, ένα ελληνικό πολεμικό ελικόπτερο με τρεις επιβαίνοντες έπεσε, με θύματα τρεις στρατιωτικούς. Το πόρισμα του Πολεμικού Ναυτικού τότε ήταν ότι το ελικόπτερο κατέπεσε λόγω κακοκαιρίας και απώλειας προσανατολισμού του πιλότου.
Τελικά η κλιμάκωση δεν έφτασε σε γενικευμένη πολεμική σύρραξη αλλά αυτό κρίθηκε κυριολεκτικά στην κόψη του ξυραφιού. Όπως και σήμερα, τότε δεν έλειπαν οι φωνές που υποστήριζαν ότι είναι μια ευκαιρία για σύγκρουση αφού εκτιμούσαν ότι η ελληνική πλευρά θα είχε το πάνω χέρι σε μια τέτοια σύρραξη. Μόνο που δεν ήταν απλά κάποιες «φωνές», ήταν η φωνή του ίδιου τότε Αρχηγού του ΓΕΕΘΑ, ναύαρχου Λυμπέρη. Μαζί του ήταν οι περισσότεροι στρατιωτικοί που υποστήριζαν ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή για να αλλάξει ο συσχετισμός στο Αιγαίο.
Ο ναύαρχος Λυμπέρης (που αποπέμφθηκε τον Φλεβάρη του 1996 λίγο μετά την κρίση) κατηγορούσε την κυβέρνηση Σημίτη για «εθνική ταπείνωση», διαρρέοντας στην Ελευθεροτυπία της 11ης Φλεβάρη: «Το βράδυ της κρίσης ο ναύαρχος Λυμπέρης, όπως εκμυστηρεύεται ήταν αποφασισμένος για όλα. Δεν ήθελε να περιοριστεί σε έναν κλεφτοπόλεμο στις βραχονησίδες και είχε προσανατολιστεί στη λογική του “μεγάλου χτυπήματος” σε όλο το Αιγαίο». Τα επιτελικά σενάρια που είδαν το φως της δημοσιότητας μιλούσαν ακόμα και για βομβαρδισμό τούρκικων βάσεων έξω από τη Σμύρνη.
Η λογική του «μεγάλου χτυπήματος»
Η λογική του «μεγάλου χτυπήματος» σήμανε ότι θα γινόταν η μεγαλύτερη αεροναυμαχία στο Αιγαίο που θα κλιμακωνόταν και με επιθέσεις και στις δύο ηπειρωτικές χώρες. Με τον σύγχρονο οπλισμό οι καταστροφές θα ήταν τεράστιες. Η κυβέρνηση Σημίτη ταλαντεύτηκε μέχρι την τελευταία στιγμή, για το τι θα κάνει. Στην αρχή της κρίσης ο υπουργός Εξωτερικών Πάγκαλος έδινε συνεντεύξεις που υποσχόταν εκτόνωση, όμως μετά η κυβέρνηση έδωσε εντολή να βγει ο στόλος στο Αιγαίο.
Το βιβλίο που έγραψαν αργότερα οι δημοσιογράφοι Μ. Ιγνατίου και Αθ. Έλις για την κρίση στα Ιμια το 1996 έχει μια σειρά απο ντοκουμέντα σχετικά με το πόσο κοντά βρεθήκαμε τότε στον πόλεμο. Αποτελείται από τηλεγραφήματα που προέρχονται από την αμερικάνικη πλευρά σχετικά με την κρίση. Όμως, υπάρχουν και μαγνητοφωνημένες συνομιλίες με τους πρωταγωνιστές της κρίσης από την ελληνική πλευρά, τον Πάγκαλο (τότε υπουργός Εξωτερικών) τον Αρσένη (Άμυνας), απόψεις του ναύαρχου Λυμπέρη.
Την κρισιμότητα της κατάστασης τη δείχνει μια συνομιλία του Πάγκαλου με τον αμερικάνο υπουργό Εξωτερικών Γουόρεν Κρίστοφερ: «Κρίστοφερ: Πρέπει να δείξετε ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση. Πάγκαλος: Όπως είναι τα πράγματα, υπάρχει μια σύγκρουση και η σύγκρουση θα γενικευτεί. Διότι εμείς, από τη στιγμή που θα πέσει η πρώτη σφαίρα θα απαντήσουμε παντού όπου θεωρούμε ότι έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα. Δεν μπορούμε να έχουμε καμιά συζήτηση με τους Τούρκους ούτε μπορούμε να δικαιολογήσουμε τον περιορισμό της κρίσης σε καθαρά αεροναυτικό επεισόδιο». Με άλλα λόγια, μετά το πρώτο «μπαμ» θα έπαιρναν φωτιά τα πάντα.
Τελικά, η κρίση εκτονώθηκε μετά από πιέσεις των ΗΠΑ, όχι φυσικά
επειδή είναι φιλειρηνιστές αλλά επειδή δεν ήθελαν να δουν τους δύο
βασικούς τους συμμάχους να προχωρούν σε πολεμική σύρραξη που θα
αποσταθεροποιούσε την κατάσταση σε ολόκληρη την περιοχή. Ο διπλωμάτης
Richard Holbrooke με εντολή του προέδρου Κλίντον επικοινώνησε τηλεφωνικά
με τους δύο πρωθυπουργούς που δεσμεύτηκαν να αποσύρουν τις δυνάμεις
τους και να υποστείλουν τις σημαίες. Τα πολεμικά σκάφη και οι
καταδρομείς των δύο χωρών αποχώρησαν από τις βραχονησίδες υπό την
επίβλεψη αεροσκαφών του 6ου αμερικανικού στόλου της Μεσογείου.
ergatiki.gr/
ergatiki.gr/
